رأس‌گیری چک چیست و چرا در بازار اهمیت دارد؟
در دادوستدهای بازاری و معاملات تجاری، فروشندگان معمولاً در ازای فاکتورهای خود چندین فقره چک با مبالغ متفاوت و تاریخ‌های سررسید مختلف دریافت می‌کنند. «رأس‌گیری چک» فرآیندی است که طی آن، یک «تاریخ سررسید میانگین وزنی» برای مجموع چک‌ها تعیین میشود به‌گونه‌ای که ارزش زمانی پول دقیقاً حفظ شود.
با محاسبه رأس چک مشخص میشود که اگر خریدار می‌خواست به جای چند چک، یک فقره چک به مبلغ کل صادر کند، سررسید آن باید چه تاریخی باشد. همچنین با استفاده از فرمول‌های تنزیل (Discounting) می‌توان ارزش نقدی این چک‌ها را در تاریخ امروز محاسبه کرد.
مراحل انجام رأس‌گیری چک‌ها
نحوه محاسبه میانگین وزنی سررسید چک‌ها:
تعیین تاریخ مبدأ (Base Date)
تاریخی به عنوان مبدأ (معمولاً تاریخ امروز یا تاریخ صدور فاکتور فروش) انتخاب میشود.
محاسبه فاصله روزها و ضرب در مبلغ
برای هر چک، تعداد روزهای باقیمانده تا سررسید در مبلغ آن ضرب میشود تا «حاصل‌ضرب وزنی» به دست آید.
تقسیم جمع حاصل‌ضرب‌ها بر جمع کل مبالغ
حاصل‌جمع کل حاصل‌ضرب‌ها بر جمع کل مبالغ چک‌ها تقسیم شده تا تعداد روزهای رأس استخراج شود.
فرمول ریاضی سررسید میانگین وزنی (رأس چک)
تاریخ سررسید میانگین برابر است با: تاریخ مبدأ + تعداد روز رأس. فرمول تنزیل ماهانه: سود تنزیل = مبلغ کل × (نرخ ماهانه ÷ ۳۰) × تعداد روز رأس.
مثال عددی واقعی: رأس‌گیری ۳ فقره چک به مبالغ مختلف
فرض کنید برای فاکتوری ۳ فقره چک با مشخصات زیر با مبدأ امروز دریافت کرده‌اید:
جدول نرخ تنزیل و ارزش فعلی نقدینگی بر اساس سررسید
ارزش نقد کردن چک ۳۰۰ میلیون تومانی در بازار بر اساس نرخ‌های مختلف سود تنزیل ماهانه:
| سررسید چک | نرخ تنزیل ماهانه | مبلغ سود تنزیل | ارزش نقدی دریافتی |
|---|---|---|---|
| ۳۰ روز (۱ ماه) | ۲.۵ درصد | ۷٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان | ۲۹۲٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان |
| ۳۰ روز (۱ ماه) | ۳.۰ درصد | ۹٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان | ۲۹۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| ۶۰ روز (۲ ماه) | ۲.۵ درصد | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان | ۲۸۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| ۶۰ روز (۲ ماه) | ۳.۰ درصد | ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان | ۲۸۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| ۹۰ روز (۳ ماه) | ۲.۵ درصد | ۲۲٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان | ۲۷۷٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان |
| ۹۰ روز (۳ ماه) | ۳.۰ درصد | ۲۷٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان | ۲۷۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
نرخ‌های تنزیل در بازار آزاد توافقی بوده و معمولاً بین ۲.۵ تا ۳.۵ درصد در ماه متغیر است.